„Słownik feminatywów” Uczelni Fahrenheita już dostępny

Prorektorka, dziekanka, profesorka, badaczka czy inżynierka – to tylko niektóre z nazw, które znalazły się w „Słowniku feminatywów Związku Uczelni w Gdańsku im. Daniela Fahrenheita”. Publikacja autorstwa dr. hab. Zenona Licy, prof. UG, wydana przez Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, obejmuje żeńskie nazwy stanowisk, funkcji, zawodów oraz stopni i tytułów naukowych występujących na trzech gdańskich uczelniach. Słownik jest dostępny bezpłatnie w wersji elektronicznej.

Licząca 428 stron publikacja powstała z myślą o społecznościach Uniwersytetu Gdańskiego, Politechniki Gdańskiej i Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego - trzech uczelni, które utworzyły Związek Uczelni w Gdańsku im. Daniela Fahrenheita. Od września 2026 r. do Związku należą również Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku oraz Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku. Słownik obejmuje nazewnictwo stosowane na trzech uczelniach założycielskich, a jego celem jest ułatwienie stosowania żeńskich form nazw stanowisk i funkcji w codziennej komunikacji akademickiej, korespondencji oraz dokumentach uczelnianych.

W słowniku znalazły się zarówno nazwy funkcji kierowniczych, takie jak prorektorka, dziekanka, prodziekanka, kanclerka czy pełnomocniczka, jak i określenia stopni, tytułów i stanowisk akademickich, m.in. profesorka (również profesora), doktorka (lub doktora), adiunktka, wykładowczyni i badaczka. Uwzględniono także nazwy zawodów specjalistycznych, technicznych i administracyjnych, w tym biolożka, informatyczka, inżynierka, audytorka czy radczyni prawna.

Każde hasło zawiera odmianę wyrazu, propozycje grzecznościowych form adresatywnych, angielskie odpowiedniki oraz stosowane skróty. Opracowanie uwzględnia również wieloczłonowe nazwy stanowisk.

Przygotowanie publikacji wymagało nie tylko zebrania nazw stanowisk i funkcji występujących na trzech uczelniach, lecz także analizy ich żeńskich odpowiedników i sposobów funkcjonowania we współczesnej polszczyźnie.

- Praca nad słownikiem była przedsięwzięciem wieloetapowym. Rozpocząłem od zebrania nazw stanowisk, funkcji i zawodów występujących na trzech uczelniach tworzących Związek - wyjaśnia autor publikacji dr hab. Zenon Lica, prof. UG.

W kolejnych etapach autor korzystał ze słowników, korpusów językowych i przykładów rzeczywistego użycia poszczególnych form.

- Ważnym elementem były również badania ankietowe, które pozwoliły poznać opinie użytkowników języka - dodaje prof. Zenon Lica.

Słownik ma charakter pomocniczy, a nie normatywny. Korzystanie z proponowanych w nim form jest dobrowolne i pozostaje kwestią indywidualnego wyboru.

- Słownik feminatywów jest publikacją długo oczekiwaną przez społeczność akademicką i odpowiada na postulaty naszego środowiska. Powstał w ramach działań związanych z realizacją Planu Równości Płci na Uniwersytecie Gdańskim i europejskiego projektu MINDtheGEP. Jego wydanie to kolejny krok w budowaniu kultury akademickiej opartej na równości szans i języku uwzględniającym różnorodność naszej wspólnoty - podkreśla prof. dr hab. Ewa Łojkowska, koordynatorka projektu MINDtheGEP na UG.

Projekt MINDtheGEP był realizowany w latach 2021–2025 i finansowany ze środków programu Horyzont 2020. Jednym z jego rezultatów było opracowanie Planu wdrażania polityki równości płci w Uniwersytecie Gdańskim na lata 2024–2028.

- Chciałbym szczególnie podziękować profesor Ewie Łojkowskiej, która była inicjatorką pomysłu stworzenia słownika. To dzięki Jej inspiracji idea zaczęła nabierać realnych kształtów. Pani Profesor była również jedną z pierwszych czytelniczek powstającego opracowania, za co jestem Jej niezwykle wdzięczny - mówi prof. Zenon Lica. - Choć przygotowanie haseł było moją pracą autorską, w trakcie pracy nad słownikiem mogłem liczyć na życzliwość i wsparcie innych osób. Cenne były dla mnie konsultacje z profesor Izabelą Kępką, a także uwagi recenzentki, profesor Aliny Naruszewicz-Duchlińskiej, która wskazała możliwości dalszego wzbogacenia i udoskonalenia opracowania. Ważną rolę odegrały również osoby uczestniczące w badaniach ankietowych.

Profesor ma nadzieję kontynuować pracę nad wersją słownika, która uwzględniać będzie także hasła odnoszące się do słownictwa używanego w pozostałych uczelniach Związku Uczelni im. Fahrenheita – ASP i AMuz.

W listopadzie 2024 r. Rektor Uniwersytetu Gdańskiego prof. dr hab. Piotr Stepnowski umożliwił stosowanie żeńskich form nazw stanowisk i funkcji w oficjalnej komunikacji oraz dokumentacji uczelni. Podobne rozwiązanie w maju 2025 r. wprowadził Rektor Politechniki Gdańskiej prof. dr hab. inż. Krzysztof Wilde.

Wydanie słownika stanowi kolejny krok w rozwijaniu języka uwzględniającego różnorodność społeczności akademickiej. Podobne inicjatywy podejmowane są również w innych polskich uczelniach, m.in. na Uniwersytecie Śląskim, Uniwersytecie Zielonogórskim czy Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

„Słownik feminatywów Związku Uczelni w Gdańsku im. Daniela Fahrenheita” jest dostępny bezpłatnie w formule Open Access na stronie Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego.