Polscy przedsiębiorcy coraz rzadziej zostawiają sukcesję przypadkowi

Duża grupa polskich przedsiębiorców (57%), nie bierze pod uwagę sprzedaży firmy, mimo, że co trzeci chce odejść z biznesu w ciągu 5-10 lat. 32% planuje oddać firmę w drodze rodzinnego dziedziczenia. Badanie EY Barometr Przedsiębiorczości pokazało, że zwiększyła się liczba firm mająca formalny plan sukcesji – w 2025 roku była to 1/5 respondentów, w 2026 jest to już ¼.

W Polsce zwiększa się otwartość na częściowe wyjście z inwestycji i kapitał strategiczny – coraz mniej założycieli przedsiębiorstw wyklucza sprzedaż, a coraz więcej jest przekonanych do tego rozwiązania, co wskazuje na rosnącą dojrzałość rynku i potencjalny napływ transakcji fuzji i przejęć w porównaniu z resztą regionu

Badanie EY pokazało, że coraz mniej założycieli firm całkowicie wykluczało sprzedaż udziałów – w 2025 roku odpowiedziało tak 66%, a w 2026 roku było to już 57%. Jednocześnie o 7 punktów procentowych (pp.) więcej nie wykluczało takiej opcji (30% vs. 23% w 2025 r.), a 12% było przekonanych, że sprzeda firmę w ciągu najbliższych 12 miesięcy (rok wcześniej 10%).  

W porównaniu z pozostałymi krajami Europy Centralnej, Południowej i Wschodniej, Polska jest bardziej zainteresowana tego typu transakcjami. W naszym regionie, aż 66% przedsiębiorców nie brało pod uwagę sprzedaży, a zaledwie 7% respondentów było na to zdecydowanych.

Zainteresowanie odejściem z firmy w perspektywie krótkoterminowej jest jednak ograniczone – tylko 1% rozważało wyjście z firmy w ciągu roku, a 18% w ciągu 1–4 lat. Jedna trzecia przedsiębiorców chciała to zrobić w ciągu 5-10 lat (6 pp. więcej niż rok wcześniej), 19% (2 pp. mniej niż w 2025 r.) zamierzało prowadzić przedsiębiorstwo jeszcze dłużej, a 29% w ogóle nie planowało wyjścia z firmy. Wyniki badania pokazały, że dla większości polskich przedsiębiorców opuszczenie firmy jest traktowane jako decyzja średnio- lub wręcz długoterminowa.

Polska wyróżnia się w regionie silniejszym przekonaniem, że wyjście z firmy będzie konieczne. Widać też rosnącą skłonność do recyklingu kapitału, ograniczania ryzyka lub nawiązywania strategicznych partnerstw w miarę dojrzewania przedsiębiorstw lub oceny przyjętych ścieżek rozwoju. Nadal jednak duża grupa przedsiębiorców ma długofalową perspektywę posiadania udziałów w firmie – uważa Paweł Bukowiński, partner zarządzający EY-Parthenon Polska.

Sukcesja, czyli dziedziczenie

Dziedziczenie w ramach rodziny jest najchętniej wybieraną opcją wyjścia z inwestycji przez obecnych właścicieli. Wskazało je 32% respondentów, podczas gdy rok wcześniej takie plany miało 41%. Na drugim miejscu znalazła się sprzedaż osobie fizycznej (26%), co wskazuje na chęć kontrolowanego przekazania własności. Warto podkreślić, że 26% przedsiębiorców wybrało opcję „żadne z powyższych”, co sugeruje, że albo są niezdecydowani, albo po prostu nie planują aktywnego wyjścia z firmy.

W porównaniu z badanym przez EY regionem Polska znacznie rzadziej rozważała sprzedaż innej firmie (18% vs 39%) czy funduszowi inwestycyjnemu (14% vs 22%). Podobnie było z oddawaniem przedsiębiorstwa rodzinie – w pozostałych krajach takie plany miało 40% przedsiębiorców.

Firmy rodzinne – wyzwania i sukcesja

Prawie jedna trzecia (32%) badanych przez EY przedsiębiorstw to były firmy rodzinne. Najważniejszym wyzwaniem dla nich okazało się zabezpieczenie posiadanego majątku. Polacy robili to w sposób strategiczny, poprzez planowanie sukcesji w połączeniu z edukacją finansową spadkobierców (39%). 

Znaczący odsetek respondentów (27%) stawiał albo na dywersyfikację działalności (27%), albo na powołanie funduszu powierniczego bądź fundacji rodzinnej do zarządzania majątkiem oraz inwestycjami. Powoli następowała też profesjonalizacja: 24% dokonywało regularnych przeglądów finansowych, a w długoterminowym planowaniu sięgało po zewnętrznych doradców.

W porównaniu z regionem polskie firmy rodzinne znacznie przewyższały średnią w zakresie strategii związanych z sukcesją, w szczególności edukacji finansowej spadkobierców (w pozostałych krajach tę odpowiedź wybrało zaledwie 29% respondentów). Natomiast kładły mniejszy nacisk na zatrzymywanie zysków w celu reinwestycji (37% w porównaniu z 56%) oraz dywersyfikację (27% vs. 38%).

Prowadzenie firmy rodzinnej okazuje się być coraz bardziej złożone, 43% właścicieli (rok wcześniej 32%) podkreślało rosnącą presję w miarę rozwoju lub profesjonalizacji przedsiębiorstw, która m.in. polegała na równoważeniu interesów biznesowych i rodziny. Do tego dochodziły także konflikty wewnątrzrodzinne (27%) i zabezpieczenie reputacji (33%).

Wyzwania związane z równoważeniem interesów rodzinnych i biznesowych czy zarządzaniem konfliktami były w regionie wskazywane przez podobną grupę, co pokazuje, że to powszechne problemy firm rodzinnych.

Nasze firmy rodzinne w coraz większym stopniu zmierzają w kierunku strukturalnego zabezpieczania majątku, opartego na planowaniu sukcesji i zasadach ładu korporacyjnego, przedkładając edukację i formalne planowanie nad zwykłe reinwestowanie środków, co świadczy o dojrzałym podejściu do długoterminowego zarządzania kapitałem – mówi Paweł Bukowiński.

Już co czwarte rodzinne przedsiębiorstwo miało formalną strategię sukcesji (wzrost o 5 pp.). Nadal jednak dominują nieformalne rozmowy w gronie najbliższych, chociaż tę odpowiedź wskazało w 2026 r. 4 pp. mniej respondentów niż w 2025 r. Natomiast liczba organizacji, która w ogóle nie zajęła się kwestią przekazania władzy nie uległa zmianie.

W porównaniu z regionem Polska jest bardziej proaktywna i zaangażowana w planowanie sukcesji, z wyższym odsetkiem osób omawiających sukcesję w gronie rodzinnym (31% w pozostałych krajach) oraz nieco wyższym odsetkiem posiadających formalny plan sukcesji (23% w regionie).

Przygotowując plan sukcesji warto pamiętać, że branże i rynek zmieniają się w do tej pory niespotykanym tempie. Spadkobiercy stają zatem przed zadaniem związanym z zarzadzaniem biznesem, który staje przed zupełnie nowymi wyzwaniami. W rezultacie konieczne jest wyposażenie ich w narzędzia i wiedzę wykraczające poza ramy bieżącej działalności. Oznacza to zapewnienie dogłębnego zrozumienia czynników makroekonomicznych i geopolitycznych, zmian technologicznych oraz umiejętności zorientowanego na przyszłość myślenia strategicznego – uważa Paweł Bukowiński, partner zarządzający EY-Parthenon Polska.

O badaniu

W pierwszym kwartale 2026 roku EY przebadał przedsiębiorców w Polsce, Bułgarii, Chorwacji, Czechach, Danii, Grecji, Kazachstanie, Rumunii, Serbii i na Węgrzech oraz Malcie. Polskie firmy reprezentowały przede wszystkim przemysł, energetykę, produkty konsumenckie, ochronę zdrowia, technologię, telekomunikację i media oraz usługi finansowe. Ponad 1/3 z nich miała więcej niż 20 lat, a 3% to start-upy. Właściciele przedsiębiorstw albo założyli je samodzielnie (32%), albo z innymi osobami (37%). Dalsze 9% odziedziczyło biznes, a 11% kupiło, przy czym 32% wszystkich respondentów to firmy rodzinne.

Przychody największej grupy respondentów wynosiły 40 – 199 mln PLN, drugie były firmy z przychodami w wysokości 200 – 399 mln PLN. W przypadku 4% były większe niż 2 mld PLN rocznie. Zdecydowana większość (73%) zatrudniała do 499 osób, a 10% miało ponad 2000 pracownikó