Organizacje przyrodnicze na rzecz bezpieczeństwa rysi na drogach

Infrastruktura drogowa coraz częściej koliduje ze szlakami migracyjnymi dzikich zwierząt. Rozrasta się świat człowieka, a jednocześnie kurczy przestrzeń dla takich gatunków jak ryś, który potrzebuje rozległych obszarów do zaspokojenia potrzeb pokarmowych i znalezienia partnerów. Fundacja WWF Polska, wspólnie z organizacjami partnerskimi z projektu LIFE „Rozszerzenie zasięgu występowania rysia w północnej Polsce”, realizuje od wiosny 2026 roku działania informacyjno-edukacyjne na rzecz bezpieczeństwa tych drapieżników na drogach.

Konsekwencją krzyżowania się dróg ludzi i dzikich zwierząt są wypadki komunikacyjne. Wg szacunków naukowców z Instytutu Biologii Ssaków PAN kolizje stanowią jeden z trzech głównych czynników śmiertelności tych drapieżników (obok chorób i kłusownictwa). Dlatego tak ważne są działania prewencyjne, minimalizujące ryzyko takich zdarzeń.

Spis treści:

1. Sytuacja rysi w północnej Polsce i projekt LIFE

2. Jak możemy zwiększać bezpieczeństwo rysi na drogach

3. Działania informacyjno-edukacyjne w ramach projektu LIFE

1. Sytuacja rysi w północnej Polsce i projekt LIFE

Rysie występują obecnie w 3 regionach północnej Polski. Najliczniejsze są na zachodzie, gdzie Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze (ZTP) wspólnie z partnerami od 9 lat zajmuje się ich reintrodukcją. Ponadto rysie żyją na Podlasiu oraz Warmii i Mazurach. Szacuje się, że w lasach północnej Polski może być w tej chwili około 200 rysi, jednak ich sytuacja ciągle nie jest stabilna.

Z tego względu od ponad 2 lat realizowany jest projekt 101114131 — LIFE22-NAT-PL-LIFE LYNX PL LT DE „Rozszerzenie zasięgu populacji rysia w północnej Polsce”, w ramach którego do przyrody wypuszczane są kolejne rysie (już ponad 30 osobników), prowadzony jest monitoring i działania, które mają poprawić warunki do efektywnej migracji osobników i przepływu genów.

W ramach projektu realizowane są też działania rehabilitacyjne. W Dzikiej Zagrodzie w Jabłonowie leczone są rysie z województwa zachodniopomorskiego. W Nadleśnictwie Spychowo natomiast powstał ośrodek rehabilitacyjny, który przyjmie rysie z Mazur i Podlasia, gdy te będą wymagały rehabilitacji. 

Jednym z głównych problemów rysi jest obecność świerzbu – choroby bardzo przewlekłej, która nieleczona jest śmiertelna. Bardzo duża część rysi ulega też wypadkom komunikacyjnym (…) z reguły giną na miejscu, ale czasem może się trafić osobnik, który będzie miał tylko złamaną nogę, którą można złożyć operacyjnie i takiego rysia też uratować – przekonuje Roman Lizoń, lekarz weterynarii, współpracujący z ZTP przy leczeniu rysi w Dzikiej Zagrodzie.

Projekt LIFE finansowany jest przez Unię Europejską, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Fundację WWF Polska. Partnerami w projekcie są: Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze, Fundacja WWF Polska, Nadleśnictwo Spychowo, Centrum Ochrony Ekosystemów (Litwa), Rewilding Oder Delta (Niemcy).

2. Jak możemy zwiększać bezpieczeństwo rysi na drogach

Jeśli podróżujemy autem po terenach, które są domem dzikich zwierząt, swoją odpowiedzialną jazdą przyczyniamy się do minimalizacji ryzyka kolizji.

Kierujący nie dostosowują prędkości do warunków panujących na drodze i nie zachowują czujności – zwłaszcza o świcie i po zmroku, kiedy następują naturalne migracje dzikiej zwierzyny – przekonuje asp. Szymon Sobiecki z Komendy Wojewódzkiej Policji w Olsztynie.

Warto więc pamiętać, by jadąc przez tereny leśne, łąkowe czy polne, zachowywać prędkość adekwatną do ograniczeń widocznych na znakach drogowych, brać poprawkę na warunki atmosferyczne (deszcz, mgła, zapadający zmrok). Warto też zwracać uwagę na to, co dzieje się na poboczach jezdni – zwierzęta mogą wtargnąć na drogę nagle.

Bezpieczeństwo rysi na drogach zależy też od właściwej infrastruktury wokół dróg – dlatego odpowiedzialność spoczywa też na drogowcach. Konieczne są grodzenia tras szybkiego ruchu, odpowiednie znaki ostrzegawcze i bezpieczne przejścia dla zwierząt.

Przejścia dla zwierząt nad infrastrukturą drogową, jeśli tylko są dobrze zlokalizowane, zdają egzamin. Przed dwoma laty fotopułapka uchwyciła rysia wędrującego ponad trasą S61 na Mazurach. Wcześniej podobne sytuacje rejestrowaliśmy przy innych drogach np. S7 – informuje Stefan Jakimiuk z Fundacji WWF Polska. 

3. Działania informacyjno-edukacyjne w ramach projektu LIFE

W kwietniu tego roku organizacje ZTP i WWF przeprowadziły warsztaty z udziałem służb mundurowych, naukowców, przyrodników i dziennikarzy na temat bezpieczeństwa rysi w północnej Polsce. Wypracowane podczas spotkań wnioski posłużyły do powstania szeregu materiałów komunikacyjnych, np. kampanii w mediach społecznościowych, promującej ideę bezpiecznej jazdy autem na terenach zamieszkałych przez rysie. Powstały też tablice informacyjne, które zostały rozmieszczone m.in. przy leśnych parkingach samochodowych.

Fundacja WWF Polska rozpoczęła ponadto w lipcu br. kampanię w lokalnych stacjach radiowych (Radio Olsztyn i Radio Szczecin), propagującą bezpieczną jazdę w trosce o przechodzące przez jezdnie dzikie zwierzęta, w tym rysie. Edukacyjne treści emitowane będą też na ekranach w okolicach stacji benzynowych i w lokalnych portalach informacyjnych. Wszystko to na rzecz podniesienia świadomości o problemie, jakim jest wysoka śmiertelność rysi na drogach północnej Polski. 

Sfinansowane ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Klimatu, Środowiska i Infrastruktury (CINEA). Unia Europejska ani CINEA nie ponoszą za nie odpowiedzialności.